E-Bo Bnh Thn CPL
Ăn Tết
Bồ Cu V Thn Thuộc
Buổi Họp Mặt Bất Ngờ
C Lia Thia
Cu Đối Ngy Đầu Xun
Chn Phước Lim Bỏ Ti
Chuyến Du Lịch Của Ti
Chuyện Tnh Ngy Mất Nước
Chuyện Về Cha Jesus
Chuyện Về Hoa Mai
Chuyện Vui Cười 1
Chuyện Vui Cười 2
Chuyện Vui Cười 3
Củ Khoai Từ
Cười Thấm Tha
Dng Đời
Đất Nước Mnh
Định Nghĩa Tnh Yu
Đn Thu Tạ Ơn Thầy C
Đn Xun Ny Nhớ Xun Xưa
Đừng Viết Sai Lịch Sử
Em Cn Nhớ Ma Xun
Ghi Ơn Chiến Sĩ QLVNCH
Hy Yu Mẹ Khi Cn C Thể
Khng Tn
Khc Ph Du
Kỷ Niệm Thời Học Tr
Li Thiu Thập Nhất X
Lời Chc Tết cho tuổi l thu phai
Lời Cho Bố
Lời Dng Cho Mẹ
Một Chuyến Đi Thăm Thầy
Một Gc Nhn Buổi Đ.H.CPL
Mừng Tuổi Thọ Thầy
Năm Thn Ni Chuyện Khỉ
Ngy Đầu Năm Cười Một Pht
Nhớ Ơn Người Lm Vườn
Oan Tri
Phong Tục Ngy Tết Nguyn Đn
Tản Mạn Về Nguyễn Bnh
Thần Dược
Thằng Vọng Việt
Thầy Bật Của Tui
Thầy Gio Của Em Ti
Thơ H Huy Dziệu
Thơ... Kể Chuyện
Thư Ngỏ
Thương Hoi Ngn Năm
Thương Tiếc
Tm Hiểu Về Cha,Đnh,Đền
Ti Đi Tm Lại Một Ma Xun
Trồng Lan Cattleya
Tuổi Hưu
Vọng Về Cố Quốc

 


 
 
Chuyện Về Hoa Mai

Hoa mai gắn liền với Tết ở cc tỉnh ở pha Nam vĩ tuyến 17. Ở pha Bắc vĩ tuyến 17 dn chng khng chưng cnh mai m chưng cnh đo. Hoa mai mu vng rực rỡ, mu của cc qun vương Đng ngy xưa. Hoa đo mu hồng, mu của hạnh phc.
Nhn dịp ny chng ti xin ni khi qu về tất cả những đặc điểm của hoa mai đồng thời phn biệt hoa mai ở nước ta v hoa mai (meihua) ở Trung Hoa, Triều Tin, Taiwan (Đi Loan) v Nhật Bản.

Hoa mai vng nhiệt đới
Mai l một loại cy mộc hoang trong rừng, trn hốc đ hay trn những vng đất kh cằn ở Đng Nam , Phi Chu, Mỹ Chu nhiệt đới, bắc c Đại Lợi v vng kh hậu bn nhiệt đới. Ở Nam Mỹ c loại mai Ochna Suaveolens hay Ouratea suaveolens giống như loại mai vng thường thấy ở Trung Bộ v Nam Bộ. Ở Việt Nam cy mai được tm thấy nhiều ở pha nam vĩ tuyến 17 v hiếm dần ở cc tỉnh bắc Trung Bộ v Bắc Bộ. Hoa mai được tm thấy ở Hawaii, Hoa Kỳ. Nhiều x trong quận Thủ Đức, G Vấp, tỉnh Gia Định, trồng cy mai để bn vo dịp Tết.
Hoa mai được người Việt Nam chưng trong những ngy Tết mang nhiều tn khoa học v dng thảo mộc khc nhau như dng Ochna, Eleaeocarpus, Discladium thuộc gia đnh Ochnaceae.
Tn khoa học thường dng cho hoa mai l Ochna harmandii, Ochna serrulata, Ochna integerrima, v.v theo từ nguyn Hy Lạp Ochne c nghĩa l tri l rừng m chỉ hnh dng của hột của cy mai. Người Hoa Kỳ gọi mai l Mickey mouse plant v mu đen bng của hột hoa mai giống mu đen v đỏ của con chuột Mickey (hột đen; dải hoa đỏ). Người Trung Hoa gọi hoa mai l Jin Lian Mu (Kim Lin Mộc: cy sen vng).
Cy mai khng to v khng cao. Chiều cao trung bnh x dịch từ 2 5 m. L mỏng, cứng, c răng cưa nhuyễn mu xanh nhạt. Hoa 5 cnh mu vng, nhụy mu vng cam. Ong v bướm thch ht nhụy hoa mai. Chim thch ăn tri chn mu đen bng dưới dạng hột. Mai l loại thảo mộc tăng trưởng rất chậm. Cnh mai nhỏ nhắn, thanh nh v rất dẻo.
Thng thường người ta thch hong mai mặc d c bạch mai (mai trắng) tức mai oằn v hồng mai (mai đỏ) cng được gọi l mai tứ thời.
Tn khoa học của bạch mai l Ochna alba v tn khoa học của hồng mai l Ochna atropurpurea. Bạch mai hoa trắng, 5 cnh, nhụy vng, được tm thấy nhiều ở Phi Chu.
Cy m u Xim Ochrocarpus siamensis cũng được gọi l bạch mai hay Nam mai.
Hong mai được trn qu v mu sắc đẹp, biểu tượng tốt cho việc cầu phc vo năm mới. Hoa mai c 5 cnh biểu tượng cho:
5 thnh phần x hội: Sĩ, Nng, Cng, Thương, Binh.
Ngũ hnh: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ
Ngũ tạng: Tm, Can, Tỳ, Phế, Thận

Cy mai gọi l sự hy sinh cao cả của người phụ nữ trong x hội nng nghiệp. Mai mọc trn hốc đ, vng đất kh cằn th gan trước nắng lửa mưa đầu vo ma hạ v tiết trời băng gi vo ma đng. N khng được ai chăm sc hay vung phn tưới nước nhưng vẫn tươi cười nở hoa để chung vui với vũ trụ cho đn Xun về. Đ l hnh ảnh của người phụ nữ Đng Phương suốt đời lm lụng cực nhọc với tư cch một người du, người vợ, người mẹ trong gia đnh v người phụ nữ trong x hội nhưng lc no cũng nở nụ cười v mang lại nguồn sống, niềm vui v hạnh phc cho gia đnh v x hội. Muốn mai ra nhiều hoa phải lặc sạch l của n. Người phụ nữ ngy xưa phải qun đi mọi gnh nặng mới giữ được sự lạc quan v nụ cười như cnh mai phải trải qua sự khắc nghiệt của thời tiết, sự cằn ci của mi trường sống v cnh bị lặc l để c nhiều hoa vng tươi thắm.
Trong tỉnh Gia Định c địa danh Hong Mai Thn. Ở Chợ Lớn c địa danh Cy Mai nơi c ngi cha cổ nhất ở Nam Bộ.
Vo thế kỷ XIX Tn Thọ Tường lập ra Bạch Mai Thư X để xướng họa thi văn với cc nho gia ở Nam Kỳ.
Mai, trc l đề ti hội họa được cc nghệ nhn dng để vẽ tranh hay lm tranh sơn mi. Họa sĩ L Trung thường vẽ cnh hong mai trn bo Xun khi Xun về.
Ở Nam Bộ c hiệu thuốc kiết Nhnh Mai được qun đội Viễn Chinh Php dng khi chiến tranh Việt Php bắt đầu bng nổ.
Sau năm 1954 sĩ quan VNCH mang dấu hiệu hoa mai: hoa mai vng cho thiếu y, trung y v đại y; hoa mai trắng cho thiếu t, trung t v đại t. VNVH cũng c pht hnh tem Hoa Mai trắng. Khng r đy l Bạch Mai Ochna alba hay hoa mai Prunus mume (mai hay mơ)? Sau năm 1975 xuất hiện thuốc l Hoa Mai ở Nam Bộ.
Dng thảo mộc Ochna c flavonoids, ochnaflavone. Người Zulu ở Phi Chu sắc rễ cy mai để uống như thuốc trục lải, trị bệnh vim ruột thừa, bạch huyết, bệnh về xương, kinh nguyệt, lot, đau thắc lưng, động kinh.

Mai Chiếu Thủy
Mai chiếu thủy khng thuộc gia đnh ochnaceae của hoa mai vừa đề cập. N thuộc gia đnh Apocynaceae. Mai chiếu thủy được gọi l thủy mai dựa theo cch gọi của người Trung Hoa Shui mei. Mai chiếu thủy được tm thấy nhiều ở Việt Nam, Thi Lan, M Lai, Cambodia, Indonesia, Nam Hoa dưới dạng cy cảnh trồng trong bồn nhỏ: cy cảnh bonsai.
Tn khoa học của mai chiếu thủy l Wrightia religiosa (do tn của bc sĩ William Wright <1735 - 1819>, người Scotland) thuộc gia đnh Apocynaceae của trc đo.
Về phương diện thực vật học, mai chiếu thủy khng c lin hệ g đến hoa mai dng Ochna v gia đnh Ochnaceae ngoại trừ tn gọi c chữ Mai. Mai chiếu thủy c hoa mu trắng hay hồng nhạt nhỏ hơn hong mai nhưng c hương thơm. Ở Thi Lan người ta thường đặt cc chậu mai chiếu thủy trong cha đề cng Phật. Do đ người Anh gọi mai chiếu thủy l Sacred Buddhist (hoa thing Phật Gio), water Jasmine (thủy li), Philippine jasmine (hoa li Phi Luật tn), tiếng Sanskrit (Phạn): Kutaja, Thi Lan: Mok ban.
Rễ của mai chiếu thủy được dng để trị bệnh về da.

Bạch Mai hay Nam Mai: cy m u Xim
Cy m u Xim c hoa trắng rất thơm nn được gọi l bạch mai hay Nam Mai. N được tm thấy nhiều ở Nam Bộ. Đ l một cy to, gỗ cứng, l to, dy xanh mượt rất đẹp. (Theo Hy Lạp ngữ phylla: l (diệp); kalos: dẹp); hoa 5 cnh mu trắng, nhụy vng rất thơm; tri trn khi chn mu vng.
Tn khoa học của Nam Mai hay cy m u Xim l Ochnacarpus samensis thuộc gia đnh Callophyllaceae hay Clusiaceae của cy vấp hay cy măng cụt. Người Thi Lan gọi Nam Mai l sarapi hay soi phi. Người Anh m thnh salapee.
Ở Thi Lan người ta khng trồng một số cy quanh nh v sợ xui xẻo. Trong số ny c cy m u Xim (Nam mai hay Bạch mai). N chỉ được trồng quanh cc cha đến đi cung điện nh vua m thi.
Hoa Nam mai c terpenoids v steroids. Hột c nhiều hợp chất phenol. Tri dng để khai thc dầu như tri m u ở nước ta. Theo y học dn gian Thi Lan người ta dng hoa Nam mai sarapi nấu nước uống trị chng mặt.

Cy mai vng bn nhiệt đới v n đới
Cy mai vng bn nhiệt đới v n đới được gọi theo cch gọi của người Trung Hoa: Mei. Người Nhật gọi l ume ( mai); Triều Tin: Maesil. Người Việt Nam cn gọi l cy mơ. Người Anh gọi l apricot, Chinese plum, Japanese apricot, Japanese flowering apricot, Php l abricotier (cy).
Tn khoa học l Prunus mume hay Ameniaca mume. Cy cao từ 3 6 m; hoa bắt đầu trổ vo ma Đng để kịp nở rộ vo ma Xun. Hoa c 5 cnh mu trắng hay hồng nhạt; nhụy vng. Hoa gọi l mai hoa (meihua). Cy mai hay mơ c tri to c hột cứng v to. Tri chn vo ma mưa nn được gọi l mai vũ (meiyu). Tri chnh c cm mềm mu vng sậm, vị ngọt lợ. Tri kh c mu đen nn được gọi l mai (wumei, oomei). Trong tỉnh Hubeu (Hồ Bắc) c hạt Huangmei (Hong Mai) c cy mai Prunus mume 1600 tuổi nhưng vẫn ra nhiều hoa hằng năm.
Hoa mai trong tem pht hnh ở VNCH c về giống hoa mai (meihua) của cy mai Prunus mume chớ khng phải hoa mai Ochna harmadii. Loi cy mai ăn tri ny c ở miền Bắc Việt Nam. Người ta chọn những cnh mai mu hồng để chưng vo dịp tết. Đ l cnh đo trong cu mỗi năm hoa đo nở trong bi thơ của Vũ Đnh Lin. Đo ở đy chỉ mu đỏ của hoa chớ khng phải hoa của cy đo (peach tree Prunus persica) c tri đỏ vng trong tranh Phước Lộc Thọ. Người ta khng chưng loại hoa c hoa mu trắng v người Việt Nam chịu ảnh hưởng của văn ha Trung Hoa nn khng thch mu trắng v cho đ l mu tang. Năm hạn gặp sao Thi Bạch người ta kin mặc quần o mu trắng! Tri lại người Triều Tin v Nhật Bản giống như người Ty Phương yu sự thanh khiết của mu trắng. Quốc kỳ của Nhật v Đại Hn c nền mu trắng.
Tri v hoa mai Prunus mume điều ăn được. Tri dng lm đồ chua, nước giải kht, vỏ hộp, mai x muội, nước chấm gọi l mai giang (meijang), cất rượu. Rượu gọi l mai tửu (meijiu). Ở Nhật rượu mai gọi l Umeshu ( Mai Tửu).
L cy mai hay mơ Prunus mume được dng lm mu nhuộm xanh. Tri cho mu nhuộm xanh sậm.
Tri mai c sinh tố C, B1, B2, B3, B9, phosphorus, Ca, Fe, K, proteins, calories, carbohydrates, sợi. Hột c amydalin, prunasin gặp nước chuyển sang prussuc acid tức Cyandie rất độc. Ăn hột đắng rất độc c thể chết. Tri v hoa mai Prunus mume được dng để trị sốt, ho dai dẳng, đau bụng, mất ngủ, kinh nguyệt bất thng, lot, trng li, cầm mu, kiết lỵ, tiu chảy, phng ngừa bệnh tim. Hoạt chất lấy từ cy mai c tnh st trng được dng trong ngnh nha khoa để ngừa bệnh đau răng hay bệnh về nướu răng.
Người phụ nữ đẹp lun lun l người mnh hạc xương mai. Thi ho Nguyễn Du tả vẻ đẹp thể chất v tinh thần của hai chị em Thy Kiều v Thy Vn qua hai cu thơ:
Mai cốt cch tuyết tinh thần
Mỗi người một vẻ mười phn vẹn mười
.
Mai, trc l hnh ảnh của cặp vợ chồng hạnh phc v tm đầu hợp
Ai đi đường ấy hỡi ai?
Hay l trc đ nhớ mai đi tm.
hay:
Một nh sum họp trc mai,
Cng su biển cả, cng di tnh sng.
*
Gi đưa liễu yếu mai oằn
Liễu yếu mặc liễu mai oằn mặc mai
Rắn hoa mai l một loại rắn c đốm trắng hay vng nhạt.
Mai hoa lộc l một loại nai c đốm trắng.
Mai th hạc tử ni ln cảnh sống c đơn của người ẩn dật trong rừng. Vợ l hoa mai, con l chim hạc.
Những chữ MAI trong cc cu thơ v nhm chữ trn đều khng phải l cy mai Ochna harmadii thuộc gia đnh Ochnaceae m l cy mai hay cy mơ Prunus mume thuộc gia đnh Rosaceae tức cy mai hay cy mơ c tri to ăn được gọi l mai vũ (meiyu) (v tri chn vo ma mưa) hay mai (wumei oomei) v tri chn kh c mu đen.
a. Thi ho Nguyễn Du l người H Tĩnh, nơi hiếm thấy cy mai Ochna harmandii tức kim lin mộc (jin lian mu).
b. Truyện Thy Kiều l truyện của Trung Hoa. Nhn vật lẫn cảnh vật đều thuộc về Trung Hoa, nơi chỉ c nhiều cy mai (Mei) Prunus mume hơn l kim lin mộc.
Cy mai Prunus mume tượng trưng cho Hy Vọng, Sắc Đẹp, Thanh Khiết, sự Chuyển Tiếp của cuộc đời. Cy mai, cy tre v cy thng l ba loại thảo mộc được xem l bạn của ma Đng. Mai hoa l đề ti của hội họa với Mai, Lan, Cc, Trc. C người cho trằng tranh Tứ Thời l Lan, Sen (Lin), Cc, Mai hoa nở theo ma như sau:
Ma Hoa
Xun Lan
Hạ Lin (Sen)
Thu Cc
Đng Mai
Đ l bốn loi hoa đẹp nở trong bốn ma trong năm. Hoa mai Prunus mume nở vo lc giao thời của ma Đng v ma Xun (hạ tuần thng Ging v thượng tuần thng Hai Dương Lịch).
Hoa mai Prunus mume l quốc hoa của Trung Hoa Dn Quốc (Taiwan Đi Loan R.O.C: Republic of China). Hoa c:
3 nhụy cho mỗi cnh hoa. Ba nhụy tượng trưng cho Tm Dn Chủ Nghĩa (San Min Chu I Dn Tộc, Dn Quyền, Dn Sinh) do Sun Yatsen (Tn Dật Tin) khởi xướng.
5 cnh hoa tượng trưng cho Ngũ Quyền phn lập:
a. Hnh Php
b. Lập Php
c. Tư Php
d. Gim St
e. Khảo Th
Nghệ nhn Trung Hoa, Triều Tin, Nhật Bản v miền Bắc Việt Nam dng cnh hoa mai Prunus mume lm đề ti sng tc chớ khng dng hoa mai Ochna harmadii.
Để chấm dứt bi viết ny chng ti tm lược những tương đồng v dị biệt giữa Mai Ochan harmandii v Mai Prunus mume:
Tương Đồng
* Tn gọi thng thường l MAI
* Hoa cng kch thước v c 5 cnh
* Lin hệ ln thn hnh đẹp của nữ phi v cc đức tnh cao cả của người phụ nữ.
* Biểu tượng (ngũ hnh, ngũ tạng, ngũ nghiệp, ngũ quyền, Tam Dn Chủ Nghĩa, v.v)

* Cả hai loại mai đều được chưng vo dịp Tết để mong cầu may mắn v hạnh phc. Người ta chưng cnh đo với hy vọng được Thần Tr, Uất Ly ẩn nấp để gip đỡ xua đuổi điều xấu.
Dị Biệt
Mi trường sống khc nhau: Mai Ochna harmandii sống ở vng kh hậu nhiệt đới. Mai Prunus mume sống ở vng kh hậu bn nhiệt đới hay n đới.
Mai Prunus mume c cng dụng đa dạng hơn Mai Ochna harmandii (tri ăn được, lm nước chấm, nước giải kht, đồ hộp. Tri v hoa dng để trị bệnh theo y học dn gian cổ truyền).
Mu sắc khc nhau. Hoa mai Ochna harmandii mu vng v hoa mai Prunus mume mu trắng hay hồng.

 
Phạm Đnh Ln, F.A.B.I